Barometre,

Atmoser basıncını ölçmeye yarayan aygıt.

Bu ölçme işlemi, atmosfer basıncının, hesaplanabilen bir başka basınçla dengelenmesiyle dolaylı yoldan gerçekleştirilir. Uygun boyutlarda bir aygıt elde etmek için bu karşı-basınçi özellikle yoğun bir akışkan olan cıva sütunuyla uygulanır. Sözgelimi, su kullanıldığında sütunun yüksekliği yaklaşık 10 metreyi bulur. Cıvalı barometrenin ilkesini, 1643 yılında Torricelli ortaya koymuştur. Yalın bir aygıtta, yani hazneli barometrede, atmosfer basıncı, hazneyi  dolduran cıva yüzeyine etkir ve hazne üstüne ters çevrilmiş, belirli çapta bir cam tüpteki cıva sütununun basıncıyla dengelenir.

Büyük bir kesinlik elde etme amacıyla hazırlanan bu barometreler, genellikle, haznedeki cıva düzeyinin değişmez kalmasını sağlayan düzeneklerle donatılmışlardır. Okumalar da, aynı biçimde, sözgelimi, cıva düzeyini belirlemek için katetometre kullanılması sayesinde, elde geldiğince kesinleştirilmiştir. Fortin barometresinde güderiden (deve derisinden) yapılmış, hareketli bir hazne bulunur; çeşitli yüksekliklerdeki atmosfer basıncını ölçme amacıyla tasarladığı için, taşınmasına olanak veren ayıgtlarla donatılmıştır.

Cıvalı barometreler duyarlı agıtlardır. Özellikle, ölçüm yapılan yerdeki ağırlık ivmesinin değeri, gözlenen sıcaklık ve kılcallık (cıva, camı ıslatmaz) göz önüne alınırsa, bu aygıtlar son derece kesin sonuç verebilirler. Buna karşılık çok yer kaplarlar ve çok kolay kırılırlar; üstelik basıncın sürekli kaydedilmesine olana vermezler. Bütün bu sakıncalarına karşın, labaratuvarlarda ve meteoroloji istasyonlarında kesin basınç ölçümlerinde kullanılırlar.

Barometre

Atmosfer basıncını ölçmede ikinci bir yöntem, esnek metalden bir aygıtın biçimini değiştirmeye dayanır. Biçimin bozulması, ilk yaklaşımda, basınçla ortantılı oldğundan, metal bir barometre yapılmış olur. Bunların en yaygın olanı aneroyit barometre ya da Vidie barometresidir. Düralüminden ya da Alman gümüşünden yapılmış bir ya da daha çok kutudan (Vidie kapsülleri) oluşur. Bu kutuların havası boşaltılmış, ayrıca üst ve alt yüzeyleri, duyarlığı artırmak için dalgalı tutulmuştur. Basınç kuvvetleri bir yayla dengelenir. Biçim değişiklikleri, milimetre-cıva ya da milibar cinsinden dderecelendirilmiş bir kadran üstünde hareket eden ibreyi yöneten kaldıraç sistemiyle genişletilir. Aneroyit barometreleri, cıvalı barometreyle yapılmış ölçümlerle karşılaştırarak, zaman zaman, ayarlamak gerekir. Genellikle, aneroyt barometreden deniz düzeyindeki düşük basınçları okumada yararlanılır. Kaydedici barometre yada barograf, üst üste konmuş bir dizi Vidie kapsülünden oluşur. Basınç değişiklikleri, 24 saatte ya da 8 günde tam bir devir yapan bir silindir üstüne özel bir mürekkepli kalemle çizilen çizimle görülür.

Barometre, temel kullanım alanı olan atmosfer basıncının ölçümünün dışında, serbest havalı manometre yardımıyla, basınç ölçümlerinde, yükseklik ölçümlerinde ve hava tahminlerinde kullanılmaktadır. 760 mm’lik cıva sütunu yüksekliği, normal basıncı belirtir; deniz düzeyinde ve 45 derece enlemde basınç 1,0312.10^5 pascala eşittir. Çok sayıda istasyonda kaydedilen barometre bilgileri, meteoroloji uzmanları tarafından, basınç alanlarının incelenmesinde kullanılır.

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.

DMCA.com Protection Status