Çelikle demiri biririne karıştırmamak gerekir. Çelikler, temel bileşenleri demir dışında, yüzde 2’yi aşmayacak oranda karbon içeren alaşımlardır. Karbon oranı bu yüzdeyi aşarsa, elde edilir.

Çelik, modern dünyada en çok kullanılan alaşımdır. Nedeni de, yeryüzünde demir filizlerinin bol bulunması yanında, sanayinin farklı isteklerini karşılayacak çok çeşitli çelik tiplerinin üretilmesidir. Dünyada çelik üretimi yılda yaklaşık 500 milyon tondur; bu miktar bütün öteki metallerin aşağı yukarı yirmi katını geçer. Öte yandan, üretimin her on yılda iki katına çıktığına dikkati çekmek gerekir. Dünyada en çok çelik üreten ülkeler sırasıyla A.B.D., İngiltere ve Almanya’dır.

çelik hakkında bilgi çatı

Çelik Yapımı

Çelik, gerekli karbonu kazanması için, demirin yüksek fırınlarda kok kömürü eşliğinde “yakılmasıyla” elde edilir. Konvertizörlerle (Bessemer konvertizörünün yerini alan Martin fırınları) modern işlemede, hammadde olarak dökme demir kullanılır.

Çelik, karbon oranı yükseldikçe sertleşir ve kırılganlığı artar. Öte yandna, su ya da soğuk yağa “daldırma” (su verme) işlemiyle apansızın soğutularak, çekme direnci, esnekliği, sertliği, hatta kırılganlığı yükseltilir. Böylece üstünlüklerini koruyarak sakıncalarını azaltmak için, alaşımın bileşimi ve ısıl işlem gibi iki konuda aynı anda uygulama yapılabilir.

Aşınmaya karşı korumak, yani hava ve su ya da deniz suyu gibi tuzlu çözeltilerle bozulmasını önlemek için çelik, metal (bakır, kalay, çinko, krom, nikel) ya da metal olmayan (boya, vernik, makine yağı) koruyucu bir tabakayla kaplanır. Ayrıca, kaplama yerine, çeliğin yüzeyi farklı bir alaşıma dönüştürülerek değiştirilebilir. Metal yüzeyler galvanoplasti yoluyla da korunabilir.

Normal çeliğe (demir ve karbon) krom, tungsten, nikel, vb. başka metaller katılmasıyla daha sert, aşınma veısıya daha dirençli çelikler üretmek başarılmıştır.

Sert, aşınmaya dayanıklı, paslanmaz alaşım isteniyorsa ve tencere, bilyeli rulmanlar ya da dişli takımları yapılacaksa, kromlu çelik seçilir.

Çelik Hakkında Bilgi

Isıtıldığında az genleşen bir alaşım isteniyorsa, yüzde 35,5 nikel içeren invar çeliği seçilir.

Nikel – kromlu çelikler, kromlu çelik ve invar çeliğinin üstün yanlarını birleştirir; bu yüzden makine yapımında (otomobil, vagon, uçak, vb.) çok kullanılır.

Magnezle, çarpma ve aşınmaya karşı büyük direnç gösteren bir çelik elde edilebilir; bu çelik, özellikle sanayi değirmenleri (öğütücüler) ve bazı dişli takımlarının yapımına elverişlidir.

Silisyum çelik, elektril aygıtlarında kullanılır; özellikle elektrik transformatörlerinin çekirdeği bu çelikten yapılır.

Alaşımda silisyum ve manganez katkısı varsa, biçim değişikliği kalıcı olmaksızın kolayca bükebilen, çok esnek bir çelik elde edilir; bu nitelik, özellikle yay yapımında zorunludur.

Bir de tungsten çeliği vardır. Buna vanadyum ve molibden de katılmaktadır. Yüksek sıcaklıkta sertliklerini çok iyi korumaları nedeniyle, büyük hızla dönerek ısınan kesme ve yontma takımları yapımında kullanılır.

Çelik üreten yüksek fırınlarda çok az karbon kullanılır; ama geniş ölçüde kimyasal işlem uygulanır.

Yorum Yazın

Email adresiniz yayınlanmayacak.

DMCA.com Protection Status